• Slide1
  • Slide2
  • Slide3
  • Slide4
  • Slide5
  • Slide6

Η Συμμετοχή και η Προσφορά των Κατοίκων των Αμυγδαλιών Γρεβενών (Πικριβενίτσας) στους Αγώνες του Έθνους για Ελευθερία μέχρι το 1909

Η Συμμετοχή και η Προσφορά των Κατοίκων των Αμυγδαλιών Γρεβενών (Πικριβενίτσας) στους Αγώνες του Έθνους για Ελευθερία μέχρι το 1909

 

Αργύριος Καραλιόλιος

Δάσκαλος

 

  Εδώ και αρκετά χρόνια ασχολούμαι με την καταγραφή της ιστορίας και λαογραφίας των Αμυγδαλιών Γρεβενών (Πικριβενίτσας).Το μεγαλύτερο πρόβλημα που συνάντησα σ' αυτή μου την προσπάθεια, ήταν η έλλειψη γραπτών πηγών. Αν εξαιρέσεις μια πολύ φιλότιμη προσπάθεια που έκανε ο κ. Αθανάσιος Δόγκας, κανείς άλλος μέχρι σήμερα δεν έχει καταγράψει και δημοσιεύσει οτιδήποτε που να αναφέρεται στην ιστορία του χωριού μου. Ίσως άλλωστε και αυτός να είναι ο λόγος που και στην μέχρι τώρα καταγεγραμμένη Αθανάσιος υπάρχουν για την ιστορία των Αμυγδαλιών.

Γι’ αυτό μετά από πολυετείς προσπάθειες και στηριζόμενος κυρίως σε προφορικές μαρτυρίες συγχωριανών μου, (τους οποίους με την ευκαιρία και τους ευχαριστώ πολύ), καθώς και στη μελέτη των παραδόσεων και των ελάχιστων πληροφοριών που συνέλεξα από τη βιβλιογραφία της ιστορίας της ευρύτερης περιοχής, δημοσιεύω για πρώτη φορά μερικές πληροφορίες που αναφέρονται στη συμμετοχή των προγόνων μου Αμυγδαλιωτών στους Εθνικούς Αγώνες. Η δημοσίευση αυτή σκοπεύει από τη μια στην καταγραφή της ιστορικής αλήθειας, ενώ από την άλλη αποσκοπεί στον εμπλουτισμό της τοπικής ιστορίας, αλλά και την εξακρίβωση ή αποσαφήνιση καλύτερα αυτών των πληροφοριών και γιατί όχι και στην άρση τυχόν αδικιών ή παραλείψεων.

Τα στοιχεία αυτά που συνέλεξα έχουν σχέση και αναφέρονται :

 1) Καπετάν Βασιλάκης:

     Ο καπετάν - Βασιλάκης πρέπει να έζησε μεταξύ 1750 -1850. Καταγόταν από την Πικριβενίτσα ή από τους Μαυραναίους. Ανεξάρτητα όμως από την καταγωγή, πρέπει να έζησε στην Πικριβενίτσα και να έδρασε στην ευρύτερη περιοχή. Ο δάσκαλος - ιστορικός κ. Δ. Γκαραβέλης, γράφει το 1983 στην εφημερία «ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΣ» για τον καπετάν – Βασιλάκη, πως ήταν συνεργάτης του θρυλικού Κατσαντώνη της Ηπείρου και αποτελούσε το φόβο και τρόμο των Τούρκων της περιοχής. Για το λόγο αυτό οι Τούρκοι τον καταδίωκαν παντού, αλλά δεν μπορούσαν να τον πιάσουν. Για να τον τιμωρήσουν σκότωσαν πρώτα τα δυο του παιδιά, που κι αυτά πολεμούσαν μαζί του τους Τούρκους και στη συνέχεια τη γυναίκα του τη θρυλική καπετάνισσα «Νίτσα», απ' την οποία πήρε πιθανότατα και το όνομα του το χωριό μας. Τελικά, μετά από πάρα πολλές ανεπιτυχείς προσπάθειες, οι Τούρκοι κατάφεραν με προδοσία να περικυκλώσουν τον καπετάν - Βασιλάκη με τα παλικάρια του στην τοποθεσία «Βίγλα» Πικριβενίτσας. Πριν τη μάχη οι Τουρκαλβανοί, είχαν βασανίσει τον ιερέα του χωριού Αθανάσιο Τζήκα για να προδώσει το μέρος που κρυβόταν ο καπετάν -Βασιλάκης, αλλά εκείνος δεν υπέκυψε στα βασανιστήρια. Στη μάχη που ακολούθησε, νίκησαν οι Τούρκοι και σκοτώθηκε ο Καπετάν Βασιλάκης. Μάλιστα πρέπει να θάφτηκε εκεί στην

ίδια τοποθεσία, γιατί όπως υποστηρίζουν κάτοικοι του χωριού, αργότερα βρήκαν εκεί τα οστά του. Πάντως μέχρι και σήμερα η τοποθεσία ονομάζεται «Βίγλα» ή «Βασιλάκη».

 2) Γεώργιος Δήλμας του Δημητρίου (Λάιος).

     Έζησε περίπου στα 1850 και ήταν κτηνοτρόφος. Σύμφωνα με μαρτυρίες ήταν ψυχοπαίδι (παραγιός) και συνεργάτης του Καπετάν-Αρκούδα από τη Σαμαρίνα και πολέμησε στο πλευρό του τους Τούρκους κατακτητές.

Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για τη δράση του, αλλά εξαιτίας αυτής, οι Τούρκοι τον είχαν επικηρύξει. Γι’ αυτό και τον κυνηγούσαν παντού. Ένα βράδυ περικύκλωσαν το διώροφο σπίτι του στην περιοχή «Χαρούμπα», το έβαλαν φωτιά, αλλά εκείνος κατάφερε να ξεφύγει πηδώντας από το παράθυρο του δευτέρου ορόφου σ' ένα δέντρο που ήταν δίπλα.

Σε μια βρύση λίγο έξω από το χωριό σκότωσε έναν Αλβανό αγροφύλακα που τον έλεγαν Μέττο. Από τότε μέχρι και σήμερα η βρύση ονομάζεται «Μέττος».

Είχε όμως άδοξο τέλος. Κάποτε του επιτέθηκε ένας λυσσασμένος λύκος. Ήταν όμως τέτοιο παλικάρι που κατάφερε να πνίξει το λύκο με τα χέρια του. Όμως ο λύκος δυστυχώς τον δάγκωσε και έτσι λίγο αργότερα πέθανε σε ηλικία περίπου 35 ετών. Πρέπει να έζησε μεταξύ 1850- 1910 περίπου. Σίγουρα πάντως το 1914 είχε πεθάνει, γιατί δεν είναι γραμμένος στους εκλογικούς καταλόγους του 1914.

 3) Ο Καπετάν-Τάτσιος (Αναστάσιος Μητσιόπουλος ή Παναγιώτου* 1872-1935).

     Ο Αναστάσιος Μητσιόπουλος ή Παναγιώτου* (καπετάν -Τάτσιος) από μικρός ακόμα ήταν ασυμβίβαστος και προέβη σε μια ενέργεια η οποία έμελλε να καθορίσει τη μετέπειτα ζωή του. Άνοιξε την «Κούλια» του χωριού, (αποθήκη των Τούρκων κατακτητών) που βρισκόταν στη θέση που σήμερα βρίσκεται το Δημοτικό Σχολείο και όλοι οι χωριανοί μπήκαν μέσα και πήρανε ότι έβρισκε ο καθένας από τα γεννήματα που είχαν συγκεντρώσει εκεί, οι Τούρκοι από τους φόρους. Αν και ο ίδιος δεν πρόλαβε να πάρει τίποτε, εν τούτοις αντιμετώπισε όλη την οργή των Τούρκων. Έτσι αναγκάστηκε να φύγει από το χωριό και να γίνει Κλέφτης.

Αργότερα, λίγο έξω από το συνοικισμό της Αγίας Τριάδας, σκότωσε έναν Τούρκο που τον έλεγαν Ντόκο. Από τότε η περιοχή ονομάζεται Ντόκος. Εκείνο το διάστημα ο Καπετάν -Τάτσιος σύμφωνα με μια μαρτυρία ήταν αγροφύλακας. Δυστυχώς περισσότερα στοιχεία για την επαναστατική δράση του καπετάν Τάτσιου όσο καιρό έλειπε από το χωριό κυνηγημένος δεν υπάρχουν.

Οι Τούρκοι μη μπορώντας να πιάσουν τον ίδιο, ξέσπασαν στη γυναίκα του, την οποία βασάνισαν και έκλεισαν φυλακή. Την αποφυλάκισαν όμως λίγο αργότερα.

Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων, ο Τάτσιος συμμετείχε και στον Μακεδονικό Αγώνα χωρίς να είναι γνωστές οι πλευρές αυτής του της δράσης. Αλλά και μετά την απελευθέρωση της περιοχής μας από τους Τούρκους, ο καπετάν - Τάτσιος συνέχισε να είναι ανυπότακτος και δημιουργούσε προβλήματα στις αρχές. Στα γεγονότα του 1918 τάχτηκε με το μέρος των φιλοβασιλικών και πολέμησε εναντίον των φιλοβενιζελικών. Μάλιστα, με το γιαταγάνι του έσφαξε τρεις Γάλλους (Μαροκι­νούς στην καταγωγή) που πολεμούσαν στο πλευρό του Βενιζέλου. Σύμφωνα με μια άλλη μαρτυρία οι Γάλλοι -Μαροκινοί που έσφαξε, ήταν επτά. Μετά την επικράτηση των φιλοβενιζελικών, επειδή οι αρχές δεν μπορούσαν να πιάσουν τον ίδιο, έπιασαν τρεις συγγενείς του και τους βασάνισαν απάνθρωπα, για να μαρτυρήσουν πού κρυβόταν ο Τάτσιος, αλλά εκείνοι δεν υπέκυψαν.

Ο Τάτσιος μόλις το έμαθε, αποφάσισε να παραδοθεί. Έτσι και έγινε. Παραδόθηκε στην αστυνομία των Γρεβενών και αυτοί με τη σειρά τους τον μετέφεραν στη Θεσσαλονίκη για να τον κλείσουν στις φυλακές του Γεντί-Κουλέ, άγνωστο για πόσο χρόνο.

Αυτό που πρέπει να σημειωθεί εδώ είναι, πως η Πολιτεία αντί να αναγνωρίσει και επιβραβεύσει τους αγώνες του Καπετάν-Τάτσιου, τον τιμώρησε φυλακίζοντάς τον. Δεν γράφηκε ούτε καν στην επετηρίδα των Μακεδονομάχων.

*Από μαρτυρίες κατοίκων του χωριού το επώνυμο του Καπετάν Τάτσιου ήταν Μητσιόπουλος. Σύμφωνα όμως με τον κ. Χρήστο Δ. Βήττο «ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ: ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΥΠΟ ΓΑΛΛΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ» ο καπετάν Τάτσιος λεγόταν Αναστάσιος Παναγιώτου.)

 4) Ο Καπετάν-Χορμόβας (Βασίλειος Γκίλιας 1880-1950)

     Ο Βασίλειος Γκίλιας, σύμφωνα με πληροφορίες, από μικρός ήταν ανήσυχο πνεύμα. Γι’ αυτό και από πολύ νωρίς, πριν ακόμη συμπληρώσει τα είκοσί του χρόνια, βγήκε στο βουνό και εντάχθηκε σύμφωνα με πληροφορίες στην ομάδα του Παύλου Μελά, με το ψευδώνυμο Χορμόβας. Συμμετείχε σε αρκετές μάχες εναντίον των Κομιτατζήδων στην περιοχή Καστοριάς - Λεχόβου.

Με βάση αυτή τη φωτογραφία και αν πράγματι ο Βασίλης Γκίλιας ανήκε στην ομάδα του Καπετάν - Νικόλαου Τσολάκη, τότε θα πρέπει να πήρε μέρος και στις μάχες του Ρακόβου, στις μάχες που έγιναν στα χωριά Γραδένιστα και Γράδο εναντίον του κομιτατζή Ναούμ, στη μάχη στο χωριό Βατιχώρι (Μπρένιστα) όπου διέλυσαν τη συμμορία του Μήτρου Βλάχου.

(Αθανασίου Γ. Κακαφίκα «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ»)

Σε μία μάλιστα απ' αυτές τις μάχες καθώς έσκυψε να δει ένα νεκρό συμπολεμιστή του, του έπεσε η ταυτότητα. Το αποτέλεσμα ήταν βλέποντας πάνω στο νεκρό την ταυτότητα του, να δηλώσουν εκείνον για νεκρό. Το νέο διαδόθηκε γρήγορα και έφτασε στο χωριό και στους δικούς του. Έτσι του έκαναν κηδεία και αργότερα και μνημόσυνο.

Μετά από λίγες μέρες ο Βασίλης Γκίλιας με την ομάδα του ήρθε στο χωριό για να πάρει τρόφιμα. Αφού ενημέρωσε τους δικούς του ότι είναι ζωντανός, πήγε στον Πρόεδρο του χωριού Γούλα Κιούρκα για να πάρει τρόφιμα και τον ρώτησε «αν έχουν κάποιον στο βουνό να πολεμάει τους Κομιτατζήδες». Ο Πρόεδρος δεν τον γνώρισε μετά από τόσα χρόνια που έλειπε και εξάλλου ήξερε πως είχε σκοτωθεί. «Έχουμε και εμείς ένα χαμένο κορμί», απάντησε ο Πρόεδρος. «Αν τον δεις τον γνωρίζεις;», ξαναρώτησε ο Γκίλιας. «Πώς δεν τον γνωρίζω», είπε ο Πρόεδρος. Και τότε ο Βασίλειος Γκίλιας του είπε ότι είναι εκείνος. Όταν κατάλαβε ο Πρόεδρος ότι είχε μπροστά του το Βασίλειο Γκίλια, από το φόβο του, λέγεται ότι έπαθε συγκοπή και πέθανε.

Μετά την απελευθέρωση, η Πολιτεία αναγνώρισε την προσφορά του και τον βράβευσε στις 13-07-1933 απονέμοντάς του το Μετάλλιο του Μακεδονικού Αγώνα. Επίσης ανεγράφη και στην Επετηρίδα των Μακεδονομάχων με αύξοντα αριθμό: 154.

Όμως, παρότι αναγνωρίστηκε ως Μακεδονομάχος, για άγνωστους λόγους δεν αναφέρεται πουθενά στα βιβλία που έχουν γραφεί για τον Μακεδονικό Αγώνα στην περιφέρεια του Νομού Γρεβενών και που έχω διαβάσει. Είναι πιστεύω αυτή μια αδικία που πρέπει να διορθωθεί.

5) Τρίλιας ή Τούλιας

    Τέλος κάποιος Πικριβιντσιώτης που λεγόταν Τρίλιας (ή μήπως Τούλιας;) με τους άντρες του, σκότωσαν όλους τους άντρες της Τούρκικης φρουράς λίγο έξω από το χωριό και στη συνέχεια βγήκαν στο βουνό κλέφτες.

Πιο συγκεκριμένα, ο Τρίλιας παντρευόταν και καθώς επέστρεφε από το Ελεύθερο απ' όπου καταγόταν η νύφη, λίγο έξω από το χωριό, τους σταμάτησαν οι Τούρκοι και τους ζήτησαν να τους προσκυνήσουν. Ο Τρίλιας όμως με τα «μπρατίμια»του, επιτέθηκαν στους Τούρκους, τους έσφαξαν και τους έθαψαν στο σημείο που έγινε η μάχη.  Η περιοχή από τότε μέχρι και σήμερα ονομάζεται «Τουρκομνήματα» ή Τουρκομνημόρια.

Τελειώνοντας θέλω να σημειώσω πως τα στοιχεία αυτά, καθώς και οι φωτογραφίες, ίσως για πρώτη φορά βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Πιστεύω πως η καταγραφή και η δημοσίευση αυτών των στοιχείων αποτελεί έναν ελάχιστο φόρο τιμής σ' αυτούς τους αγωνιστές πατριώτες που προανέφερα.

 

Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

Αναδημοσίευση στο «Γεφύρι της Επικοινωνίας μας» τον Μάιο του 2008