• Slide1
  • Slide2
  • Slide3
  • Slide4
  • Slide5
  • Slide6

Ταξίδι στα παλιά – Ένα κείμενο του 1930

Ταξίδι στα παλιά – Ένα κείμενο του 1930

 

     Από την καλή φίλη της ιστοσελίδας και του Συλλόγου μας κα Κλειώ Λαδά - Παπαστεργίου, λάβαμε δύο σελίδες από ένα περιοδικό του 1930, στις οποίες γίνεται μια σύντομη περιγραφή της πόλης των Γρεβενών την εποχή εκείνη. Το κείμενο είναι ενυπόγραφο από κάποιον καθηγητή Χρήστο Ενισλείδη και δίνει με γλαφυρότητα αλλά και στόμφο την περιγραφή της τοπογραφίας, της ιστορίας και της κοινωνίας των Γρεβενών του 1930. Δε γνωρίζουμε το περιοδικό που ήταν δημοσιευμένο το κείμενο.

      Διαβάζοντάς το, πολλά στοιχεία που αναφέρει είναι γνωστά όμως μερικά είναι σχετικά άγνωστα στους νεώτερους. Δηλαδή ότι, τα Γρεβενά ήταν τότε κοινότητα, υπήρχε ρουμάνικο σχολείο και ότι έπρεπε οι μαθητές να πηγαίνουν στο Τσοτύλι για να συνεχίσουν τις γυμνασιακές τους σπουδές. Επίσης μας δίνεται μια γραπτή μαρτυρία για τον μητροπολιτικό ναό και την πρώτη ονομασία του (Άγιος Αχίλλιος) και την μετονομασία του σε Ευαγγελισμού της Θεοτόκου το 1918. Μας πληροφορεί ακόμη ότι ο ναΐσκος του Αγίου Αχίλλειου ήταν τζαμί!

     Τέλος διαβάζουμε για τους συλλόγους των Γρεβενών και κυρίως για τον Πυρσό.

Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο. Διατηρήθηκε η γραμματική και η σύνταξή του χωρίς όμως το πολυτονικό σύστημα.

Καλή ανάγνωση!       

 

ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ

     Τοπογραφία. - Πέρα απ' τη Κοζάνη και τη Σιάτιστα, στα ριζά της γηραιάς Πίνδου, μέσα σε λεκάνη από παντού κλειστή, κείνται τα Γρεβενά, το Γρεβενό των θρύλων, η πρωτεύουσα της ομωνύμου επαρχίας του νομού Κοζάνης.

    Μέσα σε δυο ώρες ημπορεί κανείς να φθάσει από την Κοζάνην στα Γρεβενά με το αυτοκίνητον.

     Εμπρός από τα Γρεβενά περνούν δυο ποταμοί, ό Δοξανίτης και ο Αυλήτης και προ αυτών ανταμώνονται και οι δυο και με ένα όνομα - Γρεβενίτης - αδελφωμένοι χύνουν τα νερά τους στον Αλιάκμονα, για να τα φέρη αυτός ακόμα πιο πέρα και να τα ρίξη στην θάλασσα του Θερμαϊκού.

    Η παληά τοπωνυμία είναι Αυλαί, όνομα το όποιον μας διέσωσε μόνον η παράδοσις στον ποταμόν τον Αυλήτην, και η ιστορία εσχάτως στην Γεωγραφίαν του Μητροπολίτου Αθηνών Μελετίου. 1700

    Τα σημερινά Γρεβενά χωρίζονται σε έξη συνοικίας˙ το Σελιό, τα Αλώνια, το Μεράς, το Κούρβουλο, την αγορά και το Βαρόσι. Το τελευταίον μάλιστα αποτελεί ίδιον συνοικισμόν, επί λόφου κείμενον˙ εκεί επάνω επί Τουρκοκρατίας κατώκουν οι Έλληνες˙ στα Γρεβενά έμεναν οι Τούρκοι.

     Ιστορία. - Η ιστορία των Γρεβενών εις το σύνολόν της παραμένει άγνωστος και ακαθόριστος. Η τοπωνυμία Γρεβενά ανάγεται εις τους προ του δεκάτου μ. Χ. αιώνος χρόνους, έχει σχέσιν ως φαίνεται με την εδώ εγκατάστασιν των Κουτσοβλάχων και ως λέξις είναι Λατινικής καταγωγής˙ τα δε περί Γραίας και Αιανά μου φαίνονται κάπως παιδαριώδη. Η ύπαρξις και άλλης τοπωνυμίας Γρεβενά επί Ρωμαιοκρατίας ως σταθμού εν Δαλματία, περί ης ομιλεί το Ονομαστικόν του Θησαυρού της Λατινικής γλώσσης, μου φαίνεται ως αρκετή προς τούτο απόδειξις.

     Εις χειρόγραφον του δεκάτου αιώνος τα Γρεβενά αναφέρονται έδρα επισκόπου, υπαγομένου υπό τον αρχιεπίσκοπον Αχριδών ή Α' Ιουστινιανής. Ομοίως τον ενδέκατον αιώνα χειροτονείται επίσκοπος Γρεβενού ο Καψόχειρος Ιωάννης. Τον δωδέκατον δ’  έπειτα αιώνα αναφέρονται τα Γρεβενά ως πόλις αξιόλογος έχουσα κλήρον ευπαίδευτον και παν ό,τι ηδύνατο να θέλγη την ψυχήν. Τον δέκατον πέμπτον αιώνα τα Γρεβενά είναι έδρα Μητροπολίτου.

     Κατά τους προχριστιανικούς χρόνους τα Γρεβενά ελέγοντο ΑυλαΙ και υπήγοντο εις την χώραν της Ελυμείας, την ονομασθείσαν από του Ελύμου, μυθολογικού βασιλέως και ήρωος των Τυρρηνών. Της Ελυμείας αυτής πόλις αξιόλογος ήσαν τα Αιανά, ονομασθέντα από του Αιανού του υιού του Ελύμου, άγνωστον πού κείμενα. Δυστυχώς περισσότεραι πληροφορίαι δεν υπάρχουν, μήτε διεσώθησαν μνημεία της αρχαίας ευκλείας της Ελυμείας, τα ολίγα δε - ολίγιστα - διασωθέντα τοιαύτα τείνουν ήμερα τη ήμερα να εξαλειφθούν, ων η διάσωσις θα ήτο ευχής έργον.

    Επί της Τουρκοκρατίας κατόπιν ανά την ύπαιθρον των Γρεβενών έδρασαν σπουδαίοι αρματωλοί μεταξύ των οποίων σπουδαίαν θέσιν κατέχουν ο Ευθύμιος Βλαχάβας, οι Πούλιος, Δράκος και Μαλάμος, οι Μπουκουβαλαίοι, Μακρυθανάσης και Μακροπούλιος, ο  Ζήτρος και ο Καραλής,  ο καπετάν Τόσκας, ο  Καραμήτσος, ο

καπετάν Στέργιος, ο Τσάπος, οι Ζιακαίοι, Γιαννούλης και Θεόδωρος και άλλοι.

    Ο νεομάρτυς Δημήτριος, ο όποιος επολέμησε τον Αλή πασά, κατήγετο από την Σαμαρίναν και εις την Σαμαρίναν εμόναζε κατ’ αρχάς. Ομοίως ο νεομάρτυς Γεώργιος, των χρόνων του Αλή πασά, κατήγετο  από το Τσούρχλι των Γρεβενών.

    Κατ’ εποχήν όμως τον θρύλον των Γρεβενών εκορύφωσε ο μαρτυρικός θάνατος του μητροπολίτου Γρεβενών Αιμιλιανού Λαζαρίδου και του διακόνου του Δημητρίου Αναγνώστου την 1ην Οκτωβρίου 1911 παρά το χωρίον της επαρχίας, Γκριντάδες.

    Και έτσι τα Γρεβενά με την μακραίωνα και περιπετειώδη ιστορίαν των συνυφάνθησαν με τους μύθους και με τους μύθους αυτούς επέρασαν εις το πεδίον του θρύλου και της φήμης.

     Κοινωνία. – Τα Γρεβενά είναι έδρα σήμερον Μητροπολίτου, Επάρχου, Επιθεωρητού δημοτικών σχολείων.

     Έχουν Α.΄ τάξεως Δασαρχείον, Δημόσιον Ταμείον, Πρωτοδικείον, Οικονομικήν Εφορίαν, Ειρηνοδικείον.

     Τα εκπαιδευτήρια των Γρεβενών είναι εξατάξιον Γυμνάσιον και δύο εξατάξια μικτά Δημοτικά Σχολεία. Επί Τουρκοκρατίας είχον Ελληνικόν Σχολείον, Τας σπουδάς των συνέχιζον οι Γρεβενείς εις το Γυμνάσιον Τσοτυλίου. Το νυν Γυμνάσιον Γρεβενών ελειτούργησεν ως ημιγυμνάσιον από του 1914 και ως Γυμνάσιον από του 1918.

     Στα Γρεβενά λειτουργεί από του 1924 και Ρουμανικόν Γυμνάσιον πεντατάξιον ήδη ως και μεικτόν Δημοτικόν Σχολείον,

    Το Εθνικόν Οικοτροφείον τέλος Γρεβενών, στεγαζόμενον εις ίδιον οίκημα, δίδει ζωήν και κίνησιν εις τα Γρεβενά.

     Ήδη ανεγείρεται μεγαλοπρεπές Διδακτήριον και ευρύχωρον σχολικόν Γυμνάσιον.

     Οι κάτοικοι των Γρεβενών ασχολούνται κυρίως εις το εμπόριον, ολίγοι δε ασχολούνται εις την γεωργίαν και ολίγιστοι εις την υλοτομίαν.

     Υποκαταστήματα εις την πόλιν έχουν η Τράπεζα Αθηνών και η Εθνική.

     Ό καθεδρικός ναός των Γρεβενών εκτίσθη το 1908 επ' ονόματι του Αγίου Αχιλλίου, μετά δε την απόδοσιν του ώς τζαμί χρησιμοποιουμένου ναΐσκου του αυτού αγίου, ο ναός ούτος ετιμήθη επ' ονόματι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου το 1918.

    Τα Γρεβενά διοικητικώς αποτελούν κοινότητα με 3747 κατοίκους. Γεωφυσικώς κείνται εις ύψος 500 μέτρων  και κλιματολογικώς έχουν κλίμα ψυχρόν και υγρόν.

     Οι κάτοικοι των Γρεβενών, κατανεμημένοι εις διαφόρους και ποικιλώνυμους συλλόγους, εν οις άξιοι μνείας ο των Νέων ο Πυρσός, η Φιλαρμονική Εταιρία, ο Δικηγορικός, ο των Κυριών κλπ, κλπ. είναι φιλόπονοι και φιλοπρόοδοι,

     Τα ξενοδοχεία τέλος «Νέος Κόσμος» και «Λονδίνον» προσφέρουν πραγματικάς υπηρεσίας εις τους ξένους. Ουχ’ ήτον όμως τα Γρεβενά έχουν πολλάς, πάρα -  πολλάς ελλείψεις. Στο κεφάλαιον δε αυτό τόσον η Κοινότης όσον και ή Μητρόπολις και η Εκπαίδευσις έχουν έμπροσθέν των χέρσον πεδίον, αναπεπταμένον προς δράσιν και όργωσιν.

    Μέγιστον μέρος των ελλείψεων τούτων θά πληρώση και προς θεραπείαν των υπολοίπων κατ' εξοχήν θα συμβάλη, η πραγμάτωσις των ονείρων της συγκοινωνίας, σιδηροδρομικής και οδικής και έχει προς τούτο καθήκον η Κυβέρνησις αφού από την μικράν περιφέρειαν και μόνην αυτήν εισπράττει ετησίως περί  τα πέντε εκατομμύρια δραχμάς.

 

 

Γρεβενά Μάρτιος 1930                                            Χρήστος Μ. Ενισλείδης

                                                                                              Καθηγητής

 

ενισλείδης1

 

 

 ενισλείδης2