• Slide1
  • Slide2
  • Slide3
  • Slide4
  • Slide5
  • Slide6

Όταν πέρασε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός από τα Γρεβενά

Όταν πέρασε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός από τα Γρεβενά

 agios kosmasΗ αφορμή για τη δημιουργία αυτού του άρθρου ήταν η δημοσίευση σε ιστοσελίδα των Γρεβενών    ( http://www.greveniotis.gr/index.php/grevena/4910-o-stavros-tou-agiou-kosma-taksidepse-sti-lemeso-tis-kyprou) της είδησης:

«Έλευση αυθεντικού σταυρού του Αγ. Κοσμά του Αιτωλού στον Ιερό Ναό Αγίου Κοσμά στη Λεμεσό της Κύπρου, από το Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Σιατίστης κ. Παύλο και υποδοχή του από τον Πανιερότατο Μητροπολίτη Λεμεσού κ. Αθανάσιο. Η έλευση του Σταυρού από το χωριό Άγιος Κοσμάς Γρεβενών έγινε στα πλαίσια των εορταστικών εκδηλώσεων για τα 300 χρόνια από την γέννηση του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.  Ήταν η πρώτη φορά που ο Σταυρός...έφυγε από το χωριό του για να πάει στην Κύπρο. Ο Σταυρός παρέμεινε στη Λεμεσό μέχρι την Κυριακή 23/3/2014 όπου πλήθος κόσμου και τον προσκύνησαν lemesos b

Ψάχνοντας στη συνέχεια στο διαδίκτυο για το βίο του Αγίου Κοσμά, βρήκα ένα ενδιαφέρον άρθρο της Δρ Μαρίας Μαμασούλας, όπου περιγράφονται αρκετά λεπτομερώς οι επισκέψεις του στην περιοχή των Γρεβενών γύρω στα 1770. Το άρθρο  (http://afilad.gr/index.php/themata/2012-11-06-22-35-57/11-0) είναι κατατοπιστικό για το βίο του Αγίου και νομίζω ότι θα βοηθήσει να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες για την Ιστορία του τόπου μας καθώς και για τα κειμήλια που φυλάσσονται στα χωριά μας. Ιδιαίτερα δε, για το Σταυρό που βρίσκεται στο χωριό Άγιος Κοσμάς και τον οποίο υποδέχθηκαν με τόσες τιμές οι Κύπριοι αδελφοί μας. Το τμήμα του άρθρου που περιγράφει τις επισκέψεις του Αγίου στα Γρεβενά, δημοσιεύεται παρακάτω.

stavros1

 

Γράφει η κα Μαρία Μαμασούλα, Φιλόλογος, Θεολόγος, Δ/ρ Παιδαγωγικής

        Ο Άγιος Κοσμάς έρχεται δύο φορές στα Γρεβενά, συναντά τον κλεφταρματωλό Τότσκα του ζητά ησυχία, ιδρύει ελληνικό Σχολείο στην πόλη, στη συνοικία της Μητροπόλεως Γρεβενών (http://www.gefiri.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=189:dimitrios-totskas-kai-agios-kosmas&catid=29&Itemid=327). Ο Άγιος Κοσμάς πέρασε από το μοναστήρι της Ζάβορδας, που βρίσκεται κοντά στα Γρεβενά. Για το πέρασμά του Αγίου από τα χωριά Κηπουρειό και Κρανιά σώζεται ‘‘Ενθύμηση’’, σε χειρόγραφο στη Μονή της Ζάβορδας. Ξεχωριστή θέση έχει το χειρόγραφο ‘‘Σημείωμα’’ της Μονής Νικάνορος της Ζάβορδας, στην περιφέρεια Βεντζίων Γρεβενών, γιατί αναφέρεται στην εξωτερική εμφάνιση του Πατροκοσμά: «1776. Ενθύμιον. Τον καιρόν, οπού βγήκε ένας ασκητής θαυμαστός και άγιος άνθρωπος, και δίδαξε τον κόσμο και πολλούς έβαλε εις θεογνωσίαν και κανείς δεν τον εγνώριζε από τι μέρος και από τι τόπον και το όνομά του Κοσμάς, ολίγον κοντακινός και μελαγχρινός και τα γένια του μαύρα και δασειά».

         Στο Κηπουρειό (12 Απριλίου 1778) δίδαξε και σύστησε σχολείο. Μίλησε στο λόφο του χωριού, όπου βρίσκεται σήμερα ο Ναός του Αγίου Νικολάου. Στο προαύλιο του Ναού σώζεται η πέτρα, που κατά την παράδοση ανέβηκε και μίλησε ο Άγιος Κοσμάς.  

          Στην Κρανιά ο Πατροκοσμάς προφήτεψε και οι γέροντες του χωριού θυμούνται τις προφητείες που σώθηκαν από στόμα σε στόμα. Στον τόπο που δίδαξε ήταν μια πηγή. Ο Άγιος είπε προφητικά: «Βλέπετε την πηγή; Εκεί θα γίνει μεγάλη εκκλησία». Έγινε η εκκλησία των Αγίων Πάντων. Εκεί κοντά ήταν και μια καρυδιά. «Βλέπετε την καρυδιά;», είπε πάλι. «Αν ξεραθεί η καρυδιά και στη θέση της βγει αχλαδιά το χωριό θα προοδέψει».

      Συνεχίζει την περιοδεία του στα Βλαχόφωνα χωριά των Βαλαάδων, χωριά που ζούσαν Έλληνες εξωμότες με χριστιανικά έθιμα, το Κουμπλάρι, Δοβράτοβο, Σούβουνο, Κρύβτζι, Τσούρχλι, Δεβρόνιστα, Βαντζικό, Τριβένι, Ντόβρανη, Κυρακαλή, Κάστρο, Βραβονίστα, Βριάσιον, Τσιράκι. Δίδαξε, ζήτησε την κατάργηση της βλαχικής γλώσσας και ίδρυσε Σχολεία στα χωριά Σμίξι, Αβδέλλα, Περιβόλι, Ντόβρανη.

         Ανεβαίνοντας προς τη Σμίξη ο ταξιδιώτης συναντά στο δρόμο κάτω από το γέρο πεύκο, έναν απλό ξύλινο σταυρό και ένα απέριττο και φτωχικό εικόνισμα. Ο σταυρός έχει χαραγμένο επάνω του: «Εδώ ευλόγησε ο Πατροκοσμάς τη Σμίξη». Απλή επιγραφή με βαθιά σημασία και νόημα. Όπως λένε στο χωριό οι γεροντότεροι, έβαλε στο δένδρο το σταυρό, γύρισε προς το χωριό και είπε: «Εσείς καημένα σπήλαια (βουνά), πόσες ψυχούλες θα γλυτώσετε» και «όταν θ’ ανοίξει η Αυλώνα, χαρά στο Μακεδόνα». Και η άλλη προφητεία του Αγίου σημαντική: «Όταν θα πέσει ο σταυρός θα γίνει πόλεμος και θα γίνει ελληνικό». Μεγάλωσε ο πεύκος και έπεσε ο σταυρός το 1912, όταν ελευθερώθηκε η Ήπειρος και η Μακεδονία. Η τοποθεσία και σήμερα λέγεται «λα κρούτσι» (βλάχικη λέξη), που σημαίνει «στο σταυρό». 

         Στο βάθος, ψηλά απλώνεται το χωριό, που ο Άγιος δίδαξε, νουθέτησε, επέβαλε με τον τρόπο του την ομιλία της ελληνικής γλώσσας. Στο καφενείο του χωριού οι λιγοστοί και «καλοκαιρινοί» μόνο κάτοικοι πρόθυμοι να σου διηγηθούν όλες τις ιστορίες και τις παραδόσεις που διατηρούνται ακόμη νωπές στο χωριό και αφορούν το πέρασμα του μεγάλου ιεραποστόλου, που σημάδεψε και το δικό τους τόπο. Στην πλατεία του χωριού, κατά την παράδοση, δίδαξε ο Πατροκοσμάς και μεταξύ των άλλων απαγόρευσε την ομιλία της βλαχικής γλώσσας.  Εκεί, στο Μεσοχώρι, μαζεύτηκε όλος ο κόσμος εκτός της οικογένεια του αρχιτσέλιγκα, που κοίταζαν περίεργα από τα παράθυρα. Ο Άγιος ρώτησε ποιοι είναι, τους κοίταξε και άρχισε τη διδαχή του.  Ο αρχιτσέλιγκας αργότερα βρέθηκε στη φυλακή, στα Γιάννενα και η οικογένεια όλη ξεκληρίστηκε…

           Μίλησε και έβαλε σταυρό και σε άλλη τοποθεσία που λέγεται και σήμερα «λα κρούτσι», «στο σταυρό». Στο λόφο του χωριού, που σήμερα βρίσκεται ένα μεγάλο δένδρο. Στην εκκλησία του χωριού, στον Άγιο Νικόλαο, φυλασσόταν  ένας ξύλινος σταυρός, που οι κάτοικοι πιστεύουν ότι ήταν ο σταυρός που άφησε ο Άγιος. Σε πρόσφατη πυρκαγιά κάηκε ο Ναός και ο σταυρός του Αγίου.

         Στο Πολυνέρι ο Άγιος είχε προφητέψει ότι το χωριό δε θα πάθει κανένα κακό. «Το κακόν θα έλθει μέχρι το Σταυρόν και δεν θα μπορέσει να πάει κάτω. Μη φοβηθείτε. Μη φύγετε από τα σπίτια σας». Η προφητεία εκπληρώθηκε το 1940, όταν τα τμήματα των αλπινιστών Ιταλών έφθασαν μέχρι την τοποθεσία ‘‘Σταυρός’’, αλλά ίλη ιππικού τους κατέκοψε πριν προχωρήσουν.

          Προφήτευσε στο χωριό Ρατοσινίστα για το ‘‘ποθούμενο’’, λέγοντας ότι «αυτό θα γένη ρωμαίικο». Σήμερα η Ρατοσινίστα, το Τσιράκι και τα γύρω χωριά αποτελούν το Δήμο του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού wgpagkakiaΟ Άγιος πέρασε από το Τσιράκι (σημερινός Άγιος Κοσμάς), μίλησε στους κατοίκους και όταν ήλθε το βράδυ ζήτησε να κοιμηθεί στον πιο φτωχό του χωριού. «Εγώ είμαι ο πιο φτωχός», είπε ένας γύφτος. Ο Πατροκοσμάς φιλοξενήθηκε στο σπίτι του γύφτου και ζήτησε να του φτιάξει ένα σιδερένιο σταυρό. Το σταυρό αυτό ο Άγιος έστησε στον «τσέρο», έξω από το χωριό φεύγοντας και κει προφήτεψε: «Όταν θα πέσει ο κλώνος (που είναι στημένος ο Σταυρός), θα γίνει μεγάλο κακόν, που θα έλθει από το μέρος όπου θα δείξει ο κλώνος και όταν θα πέσει το δένδρο, θα γίνει ένα μεγαλύτερο κακό». Σύμφωνα με την προφορική παράδοση του χωριού, το 1940 έπεσε ο κλώνος με το Σταυρό προς το μέρος της Αλβανίας, απ’ όπου επιτέθηκαν οι Ιταλοί. Ολόκληρο το δένδρο έπεσε το 1947, όταν η περιοχή καταστράφηκε εντελώς κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Το 1950, όταν οι χωριανοί επέστρεψαν στο χωριό τους βρήκαν το σταυρό πεσμένο, χωμένο μέσα στις λάσπες. Κατασκεύασαν ένα προσκυνητάρι και τον έβαλαν μέσα. Σ’ αυτό agios kosmas 1το χώρο σήμερα υπάρχει ο Ναός του Αγίου Κοσμά (κτίστηκε το 1967), η προτομή του Αγίου, η στήλη με αντίγραφο του «σταυρού» του Αγίου και τρία δένδρα «τσέροι» από τις παραφυάδες του «τσέρου» του Αγίου Κοσμά. Ο αυθεντικός σιδερένιος σταυρός του Αγίου φυλάσσεται από τους κατοίκους του χωριού, ως ιερό κειμήλιο. Είναι ένας από τους τρεις αυθεντικούς σταυρούς του Πατροκοσμά που διασώθηκε.

         Το χωριό Κοσμάτι πήρε το όνομα από τον Άγιο Κοσμά, που ήταν ένα από τα χωριά της περιοχής που πήγε. Φεύγοντας από το χωριό οι γυναίκες ακολούθησαν τον Άγιο ζητώντας να τους πει κάτι ακόμη. Ο Άγιος γύρισε, κοίταξε το χωριό και είπε: «Καλό χωριό, καλός  κόσμος, αλλά θα το φάει η αρκούδα». Η προφητεία εκπληρώθηκε το 1943, όταν οι Γερμανοί σκότωσαν 30 νέους του χωριού. Οι κάτοικοι του χωριού αναφέρουν ότι ο Άγιος Κοσμάς φεύγοντας επάνω σ’ ένα δένδρο του λόφου απέναντι από το χωριό άφησε ένα σταυρό, που σωζόταν έως τελευταία.

ekklisia 8 Σημαντικό το πέρασμα του Αγίου από τη Σαμαρίνα, Βλαχοχώρι, επάνω στην Πίνδο, 1350 υψόμετρο, τόπος ιδιαίτερα αγαπητός στον Άγιο. Φημισμένο το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής, σταθμός και ξεκούραση στο πέρασμα του μεγάλου ιεραποστόλου. Εντυπωσιακός ο Ναός της Παναγίας κτισμένος γύρω στα 1816, με τοιχογραφίες της ίδιας εποχής. Στο βόρειο μέρος του Ναού, σε ένα στύλο δεσπόζει η μορφή του Πατροκοσμά. Ίσως είναι η πιο παλιά τοιχογραφία, που απεικονίζει τη μορφή και το μαρτύριο του Αγίου Κοσμά, πριν ακόμη αγιοποιηθεί, καταξιωμένος στις συνειδήσεις των απλοϊκών ανθρώπων που τον πίστεψαν. Στη θέση που δίδαξε ο Άγιος, σε ύψωμα, όταν ήλθε το 1775, υπάρχει σήμερα νεόκτιστος Ναός, αφιέρωμα κατοίκου του χωριού του Αντωνίου Καντιώνια. Στον τόπο που ήταν το πλήθος του κόσμου που τον άκουγε, χαμηλότερα από το Ναό, υπάρχει στην αυλή των οικογενειών Αθανασίου και Εμμανουήλ Τσακνάκη, εικονοστάσι που το έκτισαν με ευλάβεια και σεβασμό τα δύο αδέλφια. Όταν το 1952 θέλησαν να κτίσουν τα σπίτια τους βρήκαν δύο πέτρες, κάτω από τις οποίες υπήρχε μια παλιά εικόνα του Αγίου. Εκεί έκτισαν το εικονοστάσι. Οι ηλικιωμένες γυναίκες του σπιτιού μίλησαν με σεμνή υπερηφάνεια για την τιμή που είχαν τον Άγιο τόσο κοντά τους. Εκεί, στην αυλή τους ακούστηκαν τα προφητικά του λόγια: «Να παρακαλείτε να είναι μέρα και όχι νύχτα, καλοκαίρι και όχι χειμώνας», όταν θα γίνει το κακό.

Πηγές :1)  http://afilad.gr/index.php/themata/2012-11-06-22-35-57/11-0

            2)  http://www.tsiraki.gr/profiteies-agiou-kosma.html