• Slide1
  • Slide2
  • Slide3
  • Slide4
  • Slide5
  • Slide6

ΤΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ 1854 ΚΑΙ Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΖΙΑΚΑΣ

ΤΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ 1854

ΚΑΙ Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΖΙΑΚΑΣ

 Η πορεία του Θεοδώρου Ζιάκα

από την ελεύθερη Ελλάδα μέχρι τη Δυτική Μακεδονία

 Χρήστου Δ. Βήττου

Υποστράτηγου ε.α.

Τα κύρια επαναστατικά κινήματα που εκδηλώθηκαν στις αρχές του 1854 ήταν τέσσερα, τα εξής:

Α) Της Ηπείρου, με αρχηγούς τους στρατηγούς Κίτσο Τζαβέλα και Θεόδωρο Γρίβα.

Β) Της Θεσσαλίας, με αρχηγό τον υπασπιστή του Όθωνα στρατηγό  Χριστόδουλο Χατζηπέτρο.

Γ) Της Χαλκιδικής, με αρχηγό τον πρώην υπασπιστή του Όθωνα συνταγματάρχη Δημήτριο ή Τσάμη Καρατάσο.

Δ) Της Δυτικής Μακεδονίας, με αρχηγό τον παλαιό αρματολό Θεόδωρο Ζιάκα.

 

ζιακας

Θεόδωρος Ζιάκας

Ο Θεόδωρος Ζιάκας  ήταν μια ανεγνωρισμένη σε πανελλήνια κλίμακα ηγετική προσωπικότητα, γι’ αυτό και ο βασιλιάς Όθων και η κυβέρνηση Κριεζή του ανέθεσαν να φέρει σε πέρας μια σοβαρή και επικίνδυνη αποστολή, που ήταν η απελευθέρωση της Δυτικής Μακεδονίας, μιας περιοχής που βρισκόταν σε μεγάλο βάθος στο εσωτερικό του εχθρικού κράτους και μακριά από τα κέντρα ανεφοδιασμού του ελεύθερου ελληνικού βασιλείου. Το ότι πέραν των ηγετικών προσόντων διέθετε και εξαιρετικές στρατιωτικές ικανότητες μπορούμε να το συμπεράνουμε από το γεγονός ότι για την απελευθέρωση των άλλων περιοχών είχε ανατεθεί η αρχηγία σε ανεγνωρισμένου κύρους αξιωματικούς, όπως ήταν οι στρατηγοί Κίτσος Τζαβέλας και Θεόδωρος Γρίβας στην Ήπειρο, ο στρατηγός Χριστόδουλος Χατζηπέτρος στη Θεσσαλία και ο συνταγματάρχης Τσάμης Καρατάσος στη Χαλκιδική.

Το επαναστατικό κίνημα του Ζιάκα είχε ελπίδες να επιβιώσει  μόνο αν τα κινήματα της Θεσσαλίας και της Ηπείρου είχαν αίσιο τέλος, γιατί μόνο τότε θα εξασφαλιζόταν προς τη Δυτική Μακεδονία ο απρόσκοπτος ανεφοδιασμός σε πολεμικό υλικό και εφόδια (μέσω Θεσσαλίας) και θα απέκλειαν τη δυνατότητα στις εχθρικές δυνάμεις να επιτεθούν από την πλευρά της Ηπείρου.

Στα τέλη Ιανουαρίου του 1854 ο Θεόδωρος Ζιάκας μετέβη από τη Λαμία στην Αθήνα, για να στρατολογήσει εθελοντές. Εκεί ήλθε σε επαφή με τον υπουργό των Στρατιωτικών Σκαρλάτο Σούτσο, για  να τον ενημερώσει σχετικά με τον τρόπο δράσης στη  Δυτική Μακεδονία και να λάβει τις απαραίτητες οδηγίες. Αφού συγκέντρωσε τους πρώτους εθελοντές που κατάγονταν από τη Μακεδονία και άλλα μέρη της Ελλάδας ξεκίνησε από την Αθήνα για τη Θεσσαλία στις αρχές Φεβρουαρίου 1854.

Στις 9 Φεβρουαρίου ο Ζιάκας βρισκόταν με τους άνδρες του στο Μώλο Λοκρίδας (χωριό κοντά στις Θερμοπύλες). Από εκεί επικοινώνησε με το μοίραρχο Λαμίας Γεώργιο Κροκίδα και του ζήτησε ενδυμασίες, εφόδια και όπλα για 500 εθελοντές. Στις 17 Φεβρουαρίου με 300 περίπου άνδρες βρισκόταν στο Καστρί (δυτικά από το Λιανοκλάδι) Λαμίας και στις 20 του ίδιου μήνα πέρασε τη μεθόριο και στρατοπέδευσε στο χωριό  Καΐτσα (σημερινή Μακρυρράχη) Δομοκού, το οποίο είχε απελευθερωθεί προ τετραημέρου από τον οπλαρχηγό του Ασπροποτάμου Γεώργιο Καταραχιά.

Στις 22 Φεβρουαρίου τα σώματα Ζιάκα, Ν. Λεωτσάκου και Καταραχιά με συνολική δύναμη 500 ανδρών ξεκίνησαν από τα χωριά Δρανίτσα (Κτιμένη) και Σμόκοβο και κατευθύνθηκαν προς το χωριό Τσαμάσι (Ανάβρα). Εκεί έδωσαν μάχη με τη φρουρά που την αποτελούσαν 80 Αλβανοί, τους οποίους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν το χωριό, φονεύοντας 20 από αυτούς.

Τις επόμενες ημέρες εισήλθε στη Θεσσαλία και ο γαμπρός του Ζιάκα Δημήτριος  Καραμήτσιος, από τη Βούρμπιανη Κόνιτσας, με 80 άνδρες.

Την 1η Μαρτίου ο Ζιάκας έδωσε μια σοβαρή μάχη στον Άγιο Γεώργιο (12 χιλιόμετρα ΝΔ Καρδίτσας), όπου αντιμετώπισε ισχυρές δυνάμεις του τουρκικού στρατού, τις οποίες διοικούσε ο Δερβέναγας Θεσσαλίας Ζεϊνέλ πασάς. Για τη μάχη αυτή, o Άγγλος πρόξενος Θεσσαλονίκης Charles Blunt, ο οποίος βρισκόταν τότε στη Λάρισα, αναφέρει σε έκθεσή του ότι ο Ζιάκας τραυματίστηκε σοβαρά και τον απομάκρυναν από το πεδίο της μάχης οι άνδρες του και επιπλέον ότι περιέπεσαν στα χέρια των Τούρκων το σακίδιό του με τα έγγραφα, καθώς και 14 κιβώτια με φυσίγγια και μερικά όπλα. Η πληροφορία για τον τραυματισμό του Ζιάκα φαίνεται να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, γιατί βλέπουμε τον Ζιάκα τις επόμενες ημέρες να συμμετέχει στη μεγάλη μάχη που έγινε στο Φανάρι Καρδίτσας.

Πράγματι στο Φανάρι Καρδίτσας στις 7 Μαρτίου έγινε σφοδρή μάχη, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν οι Τούρκοι και να κλειστούν στο φρούριο. Ο Ζεϊνέλ Πασάς, κινούμενος αιφνιδιαστικά με τις μονάδες του από το Φανάρι προς την Καρδίτσα και το Καλλιφώνιο, κάποια στιγμή συνάντησε τους άνδρες του Ζιάκα, που ήταν οχυρωμένοι κοντά στο Φανάρι, και τους περικύκλωσε. Θα σκοτώνονταν όλοι αν δεν προσέτρεχαν για βοήθειά τους οι οπλαρχηγοί Κελεπούρης και Μόλιας, καθώς και ο λοχαγός Αδάμ Μελέτης με περισσότερους από 500 επαναστάτες.

Μέχρι τα μέσα Μαρτίου του 1854 είχαν ήδη συγκεντρωθεί γύρω από την Καρδίτσα 2.500 περίπου επαναστάτες, μεταξύ των οποίων ήταν και οι οπλαρχηγοί Σωτήρης Στράτος, Ιωάννης Ράγκος και Θεόδωρος  Ζιάκας. Γύρω στις 20 Μαρτίου ο Στράτος και ο Ράγκος με τους άνδρες τους αναχώρησαν για τα χωριά Μαυρομάτι, Μουζάκι και Βαλέσι με τελικό προορισμό τον Ασπροπόταμο και ο Ζιάκας για τα Γρεβενά.

Από την πρώτη στιγμή που ο Ζιάκας πέρασε στην περιοχή Γρεβενών και για ενάμισι περίπου μήνα επισκέφτηκε σχεδόν  όλα τα χωριά των Χασίων, Γρεβενών και Βοΐου και  ασχολήθηκε με τη στρατολόγηση ανδρών. Υπολογίζεται ότι στρατολόγησε περίπου 1.500 άνδρες.

Όταν τα τουρκικά στρατεύματα της Ηπείρου και των Γρεβενών κινήθηκαν εναντίον του, ο Ζιάκας  επέλεξε ως καταλληλότερη αμυντική τοποθεσία το χωριό Σπήλαιο, το οποίο ήταν φύσει οχυρό και απόρθητο. Μαζί του, εκτός από τους 1.500 πολεμιστές, είχε και πολλά  γυναικόπαιδα από τα επαναστατημένα χωριά, τα οποία ακολούθησαν τους επαναστάτες, για να αποφύγουν τα τουρκικά αντίποινα.

Η αποτυχία του επαναστατικού κινήματος στην Ήπειρο και η υποχώρηση του στρατηγού Θεοδωράκη Γρίβα από το Μέτσοβο στις 27 Μαρτίου άφησε ακάλυπτη τη διάβαση της Μηλιάς Μετσόβου, οπότε οι τουρκικές δυνάμεις της Ηπείρου, που ανέρχονταν σε 10.000, με επικεφαλής τον Αβδή Πασά των Ιωαννίνων, κατευθύνθηκαν απερίσπαστες προς την περιοχή του Σπηλαίου και στρατοπέδευσαν  1,5 χιλιόμετρο δυτικά του χωριού, στη θέση Μπακοστίβι.

Η μάχη του Ζιάκα με τους Τούρκους στο Σπήλαιο άρχισε στις 16 Μαΐου και κράτησε τρία μερόνυχτα. Η αντίσταση των επαναστατών δεν μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο, αφού τα πυρομαχικά είχαν εξαντληθεί και, για να αντιμετωπίσουν τον εχθρό κυλούσαν βαρέλια με πέτρες. Πληροφορηθείς τη δεινή θέση του Ζιάκα ο Πελοποννήσιος οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Πλαπούτας, που βρισκόταν στην Καλαμπάκα με 350 άνδρες ζήτησε την άδεια του στρατηγού Χατζηπέτρου να σπεύσει για ενίσχυση του Ζιάκα στο Σπήλαιο και εκείνος αρνήθηκε. Η απουσία ενίσχυσης και η έλλειψη πυρομαχικών έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην απόφαση του Ζιάκα να αναχωρήσει εσπευσμένα τα μεσάνυχτα της 19ης Μαΐου με τα γυναικόπαιδα και τους πολεμιστές για την Καλαμπάκα.  Από εκεί μέσω των ορεινών χωριών των Αγράφων τα γυναικόπαιδα προωθήθηκαν στη Λαμία.

Ο Ζιάκας με τους άνδρες του, παρ’ όλη την πικρία που αισθανόταν για τη συμπεριφορά του Χατζηπέτρου, παρέμεινε στην Καλαμπάκα, για να συνδράμει τον αγώνα του. Μετά όμως την ισχυρή πίεση που δέχτηκαν τα σώματα της Καλαμπάκας από τα τουρκικά στρατεύματα της Ηπείρου και της Θεσσαλίας αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τα Άγραφα και να εισέλθουν στο ελληνικό έδαφος. Η υποχώρηση αυτή σήμαινε το τέλος της επανάστασης του 1854.