• Slide1
  • Slide2
  • Slide3
  • Slide4
  • Slide5
  • Slide6

Ζήλια...η παιδική

Σε αυτό το άρθρο θα εξετάσουμε το θέμα της ζήλιας. Θα την προσεγγίσουμε ως ένα αρνητικό συναίσθημα, θα δούμε με ποιους τρόπους εκφράζεται, θα μελετήσουμε τα αίτια της ζήλιας στο πρωτότοκο παιδί και τους τρόπους αντιμετώπισής της.

ΟΡΙΣΜΟΣ ΖΗΛΙΑΣ

Η ζήλια εντάσσεται στα αρνητικά συναισθήματα που αναπτύσσονται στα παιδιά και είναι αποτέλεσμα της βίωσης μιας συναισθηματικής στέρησης. Πρόκειται ουσιαστικά για μια αντίδραση σε ένα αίσθημα συναισθηματικής ματαίωσης, αντίδραση η οποία μπορεί να προσλάβει ποικίλες μορφές οι οποίες μπορεί να κυμαίνονται από τις πιο επιθετικές μέχρι αυτές που θα χαρακτηρίζονταν ως «επώδυνες σκέψεις».

Ζήλια νιώθει το παιδί όταν επιθυμεί να έχει κάτι το οποίο, κατά τη γνώμη του, κατέχει κάποιος άλλος. Αυτός ο κάποιος άλλος μπορεί να είναι ο αδερφός, η αδερφή, οι γονείς ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο.

Αυτό που επιθυμεί το παιδί μπορεί να είναι αγάπη, ενδιαφέρον, τρυφερότητα, κατανόηση, προστασία. Για την εμφάνιση της ζήλιας, βασική προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ατομικής συνείδησης. Η ζήλια γεννιέται από τη στιγμή κατά την οποία υπάρχει μια ατελής μορφή της συνείδησης του εαυτού μας, μία κατάσταση ενδιάμεση μεταξύ του Εγώ και του Εσύ. Η ζήλια μπορεί να κάνει την εμφάνισή της στο 2ο εξάμηνο της ζωής, αλλά κυρίως είναι εμφανής προς το τέλος του 1ου έτους.

Σύμφωνα με τη ψυχαναλυτική άποψη και τη νεότερη εκπρόσωπό της, τη Melani Klein, η ζήλια του μικρού παιδιού έχει τις ρίζες της στην αγάπη και στο μίσος τα οποία εγκαθιδρύονται στην παιδική ψυχή αμέσως μετά τη γέννηση. Η συναισθηματική αμφιθυμία η οποία χαρακτηρίζει γενικά την παιδική συναισθηματικότητα, εμφανίζεται από πολύ νωρίς. Η ικανοποίηση των επιθυμιών του παιδιού από τη μητέρα είναι το άμεσο και ουσιαστικό μέσο το οποίο το απαλλάσσει από διάφορες επώδυνες γι' αυτό καταστάσεις, όπως είναι αυτές της πείνας, του μίσους, της έντασης και του φόβου, τις οποίες βιώνει.

Αυτή η διαμάχη της αγάπης και του μίσους, που αρχίζει συγχρόνως με τη θεμελίωση της σχέσης του παιδιού με τους γονείς, έχει ως αποτέλεσμα τη συνύπαρξη δίπλα στη θετική όψη και στοιχείων αντιπαλότητας προς τους γονείς, γι' αυτό το μείγμα των συναισθημάτων θα εκδηλωθεί αργότερα και στη σχέση του παιδιού με τα αδέρφια του.

Από την άλλη πλευρά, το παιδί δεν παύει να αγαπά τα αδέρφια του κι έτσι αρχίζουν να αναφύονται εκ νέου ισχυρές συγκρούσεις μεταξύ των επιθετικών τάσεων και της αγάπης, συγκρούσεις οι οποίες αρχίζουν και περικλείουν συναισθήματα ενοχών.

Σε κάθε περίπτωση, η ζήλια είναι ένα πραγματικό και φυσιολογικό ψυχικό φαινόμενο το οποίο εντάσσεται στην παιδική συναισθηματικότητα και εκδηλώνεται σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις. Το παιδί ζηλεύει τόσο στις ολιγομελείς όσο και στις πολυμελείς οικογένειες.

Οι διάφορες οικογενειακές συνθήκες και οι διαμορφούμενες, μέσα στην οικογένεια, διαπροσωπικές σχέσεις ευνοούν λιγότερο ή περισσότερο την άνθιση της ζήλειας.

Αν ο ανταγωνισμός έχει υιοθετηθεί ως μορφή συμπεριφοράς μέσα στην οικογένεια, τότε αυτή θα γενικευθεί και θα αποτελέσει γενικότερη μορφή συμπεριφοράς.

Η ζήλια εκδηλώνεται με μια ποικιλία συναισθηματικών αντιδράσεων, συνηθέστερες εκ των οποίων είναι:

-Επιθετικότητα

-Παλινδρόμηση

-Παραίτηση

 

ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ   ΑΙΤΙΕΣ   ΖΗΛΙΑΣ   ΣΤΟ   ΠΡΩΤΟΤΟΚΟ   ΠΑΙΔΙ:

-Η γενικότερη αλλαγή στην οικογενειακή κατάσταση και στη θέση του πρωτότοκου

-Συναισθηματική στέρηση, απειλή, ανασφάλεια

-Μείωση της φροντίδας από τους γονείς

-Αλλαγή στη στάση των γονέων

-Πίεση στον πρωτότοκο να μεγαλώσει

-Προβολή των επιτευγμάτων του δευτερότοκου

-Το μοίρασμα

 

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Οι κυριότεροι τρόποι ώστε να αποφευχθεί η εκδήλωση έντονης ζήλιας, κυρίως στο πρωτότοκο παιδί, είναι:

  1. 1)Η έγκαιρη ενημέρωση, πληροφόρηση και η ανάλογη προετοιμασία για την αναμενόμενη γέννηση του δεύτερου παιδιού.
  2. 2)Η έγκαιρη αλλαγή κρεβατιού, ώστε να μη συνδεθεί με το μωρό και θεωρηθεί σαν παραχώρηση της θέσης του προς αυτό.
  3. 3)Η αλλαγή δωματίου αρκετά πριν από τη γέννηση του δευτερότοκου, ώστε να μη βιωθεί ως έξωση από το νεογέννητο και ότι ο «εισβολέας» πήρε τη θέση του δίπλα στους γονείς και τον εκτόπισε.
  4. 4)Η έγκαιρη φοίτηση σε νηπιαγωγείο ή παιδικό σταθμό για να μη θεωρήσει το μωρό ως αιτία απομάκρυνσής του από το σπίτι.
  5. 5)Η στάση των γονέων. Οι γονείς θα πρέπει να κατανοήσουν τη συναισθηματική του κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονη ανησυχία και φόβο ότι δεν το αγαπούν πλέον το ίδιο. Επιπλέον, οι γονείς θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στη διατύπωση σχολίων και στην εκδήλωση θαυμασμού για το μωρό, μπροστά στο πρωτότοκο.
  6. 6)Ενίσχυση του αυτοσυναισθήματος.
  7. 7)Ελεύθερη έκφραση των συναισθημάτων του παιδιού.
  8. 8)Διέξοδος και προσανατολισμός σε κοινωνικές ενασχολήσεις.          

Νατάσα Τζήκα (Νηπιαγωγός)